نقش بیتکوین در کاهش وابستگی کشورها به دلار
از پایان جنگ جهانی دوم تاکنون، دلار آمریکا بهعنوان ارز مرجع جهانی نقش بیبدیلی در اقتصاد بینالملل ایفا کرده است. این جایگاه بهواسطه توافق «برتون وودز» در سال ۱۹۴۴ ایجاد شد؛ توافقی که بر اساس آن، دلار بهعنوان ارز پایه با پشتوانه طلا معرفی شد و سایر ارزها ارزش خود را در برابر آن تعیین کردند. اگرچه در سال ۱۹۷۱ پیوند دلار با طلا قطع شد، اما این ارز همچنان هژمونی خود را حفظ کرد و به ابزار اصلی ذخیره ارزش، تجارت بینالملل و تسویه بدهیها تبدیل شد.
با گذشت زمان، وابستگی جهان به دلار حتی بیشتر شد. تقریباً ۶۰٪ ذخایر ارزی بانکهای مرکزی دنیا و بیش از ۸۰٪ معاملات تجاری بینالمللی به دلار انجام میشود. این وابستگی باعث شده که دلار نه فقط یک ارز ملی، بلکه یک ابزار قدرت سیاسی و اقتصادی آمریکا باشد.
اما در دهه اخیر، ظهور بیتکوین بهعنوان اولین ارز دیجیتال غیرمتمرکز، چالش جدیدی برای این نظام سنتی ایجاد کرده است. بیتکوین با ویژگیهایی مانند عرضه محدود، عدم وابستگی به دولتها و امکان انتقال فرامرزی بدون نیاز به واسطهها، بهتدریج توجه کشورها، شرکتها و حتی مردم عادی را به خود جلب کرده است.
این سؤال مطرح میشود:
آیا بیتکوین میتواند بهعنوان جایگزینی برای دلار عمل کند و وابستگی کشورها را به این ارز کاهش دهد؟
- بخش اول: چرا کشورها به دلار وابستهاند؟
- بخش دوم: ویژگیهای بیتکوین بهعنوان جایگزین بالقوه دلار
- بخش سوم: مزایای استفاده از بیتکوین در تجارت بینالملل
- بخش چهارم: چالشها و موانع جهانی در استفاده از بیتکوین به جای دلار
- بخش پنجم: نمونههای واقعی کشورهایی که به سمت بیتکوین رفتهاند
- بخش ششم: نقش بیتکوین در کاهش تحریمها و محدودیتهای مالی
- بخش هفتم: مقایسه بیتکوین با ارزهای دیجیتال ملی و یوان دیجیتال
- بخش هشتم: آینده سیستم پولی جهان؛ بیتکوین در برابر دلار
بخش اول: چرا کشورها به دلار وابستهاند؟
برای درک نقش بالقوه بیتکوین در کاهش وابستگی به دلار، ابتدا باید بدانیم که چرا چنین وابستگی شدیدی وجود دارد. این وابستگی نهتنها اقتصادی، بلکه سیاسی و ژئوپلیتیک است.
📌 ۱. نقش دلار در تجارت جهانی
- نفت، گاز، طلا و بسیاری از کالاهای اساسی در جهان با دلار قیمتگذاری و معامله میشوند.
- به همین دلیل کشورها برای تأمین نیازهای خود به ذخایر دلاری نیاز دارند.
📌 ۲. دلار بهعنوان ذخیره ارزش (Reserve Currency)
- بانکهای مرکزی جهان برای پشتیبانی از ارز ملی و ایجاد ثبات اقتصادی، بخش عمدهای از ذخایر ارزی خود را به دلار نگهداری میکنند.
- همین امر باعث افزایش تقاضای دائمی برای دلار میشود.
📌 ۳. تسلط نظام مالی آمریکا سویفت SWIFT و بانکهای آمریکایی
- سیستم بانکی جهانی بهشدت تحت نفوذ آمریکا قرار دارد.
- بسیاری از تراکنشهای بینالمللی حتی بین دو کشور غیرآمریکایی، از طریق بانکهای آمریکایی عبور میکند.
- این موضوع باعث شده که آمریکا توانایی کنترل، نظارت و حتی مسدودسازی تراکنشهای مالی جهانی را داشته باشد.
📌 ۴. استفاده از دلار بهعنوان ابزار سیاسی
- آمریکا بارها از دلار بهعنوان ابزار تحریم اقتصادی علیه کشورهایی مثل ایران، روسیه، ونزوئلا و کوبا استفاده کرده است.
- این تحریمها به کشورها نشان داده که وابستگی بیشازحد به دلار میتواند تهدیدی برای استقلال اقتصادی باشد.
📌 ۵. نبود جایگزین قدرتمند
- یورو، ین ژاپن یا یوان چین هرکدام محدودیتهایی دارند و هنوز نتوانستهاند جای دلار را بگیرند.
- همین خلأ باعث شده دلار همچنان ارز غالب بماند.
🔑 نتیجه بخش اول:
کشورها به دلار وابستهاند چون این ارز نهتنها ستون تجارت و ذخیره ارزش جهانی است، بلکه تحت حمایت یک نظام مالی و سیاسی قدرتمند قرار دارد. بااینحال، همین وابستگی باعث شده بسیاری از کشورها به دنبال راههای جایگزین باشند تا از سلطه دلار رهایی یابند، و بیتکوین یکی از مهمترین گزینههای روی میز است.
بخش دوم: ویژگیهای بیتکوین بهعنوان جایگزین بالقوه دلار
بیتکوین صرفاً یک «پول دیجیتال» نیست؛ بلکه سیستمی است که بسیاری از محدودیتهای ارزهای سنتی را ندارد. همین ویژگیهاست که باعث شده برخی کشورها و اقتصاددانان به آن به چشم یک جایگزین احتمالی برای دلار نگاه کنند.
📌 ۱. غیرمتمرکز بودن (Decentralization)
- بیتکوین توسط هیچ دولت یا بانک مرکزی کنترل نمیشود.
- این ویژگی باعث میشود کشورها بتوانند بدون ترس از دخالت یا تحریم آمریکا، مبادلات مالی انجام دهند.
📌 ۲. عرضه محدود (Scarcity)
- عرضه بیتکوین به ۲۱ میلیون واحد محدود است.
- این محدودیت، بیتکوین را شبیه به طلا میکند و مانع چاپ بیرویه مانند دلار میشود.
📌 ۳. شفافیت و امنیت بلاکچین
- تمام تراکنشهای بیتکوین روی بلاکچین عمومی ثبت میشود و قابل دستکاری نیست.
- این شفافیت، ریسک فساد و دستکاری را کاهش میدهد.
📌 ۴. قابلیت انتقال فرامرزی سریع
- بیتکوین میتواند در چند دقیقه و بدون نیاز به بانکها یا سیستمهای واسطهای بین کشورها منتقل شود.
- این ویژگی برای کشورهایی که دسترسی محدودی به نظام بانکی جهانی دارند، حیاتی است.
📌 ۵. مقاومت در برابر سانسور (Censorship Resistance)
- حتی اگر آمریکا یا هر کشور دیگری بخواهد جلوی تراکنش بیتکوین را بگیرد، عملاً امکانپذیر نیست.
- این موضوع یک مزیت بزرگ برای کشورهایی است که تحت تحریم مالی قرار دارند.
🔑 نتیجه بخش دوم:
بیتکوین با ترکیب نداشتن کنترل دولتی، عرضه محدود، امنیت بالا و قابلیت انتقال بدون مرز، پتانسیل این را دارد که به یکی از مهمترین جایگزینهای دلار تبدیل شود.
بخش سوم: مزایای استفاده از بیتکوین در تجارت بینالملل
اگر کشورها بخواهند بخشی از مبادلات خود را با بیتکوین انجام دهند، مزایای قابلتوجهی خواهند داشت. این مزایا هم اقتصادی است و هم سیاسی.
📌 ۱. دور زدن تحریمها
- کشورهایی مانند ایران، روسیه و ونزوئلا میتوانند بدون نیاز به دلار و سیستم بانکی آمریکا، مبادلات خود را با بیتکوین انجام دهند.
- این موضوع ابزار فشار اقتصادی آمریکا را تضعیف میکند.
📌 ۲. کاهش هزینههای تراکنش
- در سیستم بانکی سنتی، انتقال پول بینالمللی هزینههای زیادی دارد (کارمزد بانکها، صرافیها، سوئیفت).
- در مقابل، بیتکوین میتواند با کارمزدی کمتر و در زمانی کوتاهتر منتقل شود.
📌 ۳. افزایش استقلال مالی کشورها
- کشورهایی که به دلار وابستهاند، همواره باید سیاستهای پولی و مالی آمریکا را در نظر بگیرند.
- با استفاده از بیتکوین، این کشورها استقلال بیشتری در تصمیمگیری مالی پیدا میکنند.
📌 ۴. جذب سرمایهگذاری خارجی
- پذیرش بیتکوین در تجارت میتواند سرمایهگذاران و شرکتهای بینالمللی فعال در حوزه بلاکچین را جذب کند.
- این امر به توسعه فناوری و رشد اقتصادی کشورها کمک میکند.
📌 ۵. تسهیل تجارت با کشورهای تحریمشده
- بیتکوین میتواند پلی برای تجارت میان کشورهایی باشد که به دلایل سیاسی امکان مبادلات رسمی بانکی ندارند.
🔑 نتیجه بخش سوم:
استفاده از بیتکوین در تجارت بینالملل میتواند هزینهها را کاهش دهد، تحریمها را بیاثر کند و استقلال مالی کشورها را تقویت نماید. هرچند این مسیر بدون چالش نیست، اما مزایای آن برای بسیاری از کشورها جذاب است.
بخش چهارم: چالشها و موانع جهانی در استفاده از بیتکوین به جای دلار
با وجود مزایای متعدد بیتکوین، استفاده از آن بهعنوان جایگزین دلار در تجارت جهانی با موانع و مشکلات زیادی روبهرو است. این موانع هم فنی هستند، هم اقتصادی و هم سیاسی.
📌 ۱. نوسان شدید قیمت (Volatility)
- بیتکوین بهشدت نوسان دارد.
- یک معامله بینالمللی ممکن است در عرض چند ساعت چند درصد از ارزش خود را از دست بدهد یا چند برابر شود.
- برای تجارتهای بزرگ، این بیثباتی یک ریسک جدی است.
📌 ۲. محدودیت مقیاسپذیری (Scalability)
- شبکه بیتکوین در هر ثانیه تعداد محدودی تراکنش پردازش میکند (حدود ۷ تراکنش).
- این ظرفیت برای جایگزینی دلار در سطح جهانی کافی نیست. هرچند راهکارهایی مثل لایتنینگ نتورک (Lightning Network) در حال توسعه است.
📌 ۳. مخالفت قدرتهای بزرگ
- آمریکا و متحدانش بهسختی اجازه خواهند داد دلار جایگاه خود را از دست بدهد.
- احتمال وضع قوانین سختگیرانه برای محدودکردن استفاده از بیتکوین در سطح بینالمللی وجود دارد.
📌 ۴. نبود چارچوب قانونی یکپارچه
- در برخی کشورها بیتکوین قانونی است، در برخی محدودیت دارد، و در برخی کاملاً ممنوع است.
- نبود استاندارد جهانی مانع گسترش آن در تجارت بینالملل میشود.
📌 ۵. مصرف بالای انرژی
- استخراج بیتکوین نیازمند انرژی زیادی است.
- این موضوع بهانهای برای منتقدان است که استفاده گسترده از آن را غیراقتصادی و غیربهینه بدانند.
🔑 نتیجه بخش چهارم:
اگرچه بیتکوین ظرفیت کاهش وابستگی به دلار را دارد، اما نوسان بالا، محدودیت فنی و مخالفتهای سیاسی مانع اصلی تبدیل آن به یک جایگزین جهانی است.
بخش پنجم: نمونههای واقعی کشورهایی که به سمت بیتکوین رفتهاند
برای درک بهتر نقش بیتکوین در کاهش وابستگی به دلار، باید به کشورهایی نگاه کنیم که بهطور رسمی یا غیررسمی به استفاده از بیتکوین روی آوردهاند.
📌 ۱. السالوادور (El Salvador)
- در سال ۲۰۲۱ السالوادور اولین کشوری شد که بیتکوین را بهعنوان ارز قانونی پذیرفت.
- هدف این کشور کاهش وابستگی به دلار و جذب سرمایهگذاری خارجی بود.
- نتیجه: سرمایهگذاریهای بینالمللی در حوزه بلاکچین افزایش یافت، اما نوسانات بیتکوین چالشهایی ایجاد کرد.
📌 ۲. ونزوئلا
- بهدلیل تحریمهای آمریکا و سقوط ارزش بولیوار، بسیاری از مردم و حتی کسبوکارها به استفاده از بیتکوین و تتر روی آوردهاند.
- بیتکوین برای ونزوئلاییها ابزار بقا در برابر تورم افسارگسیخته شد.
📌 ۳. روسیه
- پس از تحریمهای گسترده در پی جنگ اوکراین، روسیه بهدنبال استفاده از رمزارزها برای تجارت خارجی با چین و ایران است.
- هرچند هنوز بهطور رسمی بیتکوین جایگزین دلار نشده، اما بهعنوان یک ابزار دور زدن تحریمها در حال استفاده است.
📌 ۴. ایران
- ایران نیز بهدلیل تحریمهای بانکی از بیتکوین برای واردات برخی کالاها استفاده کرده است.
- دولت حتی استخراج بیتکوین را در مقیاس وسیع مجاز دانسته تا از آن برای تأمین مالی واردات استفاده کند.
📌 ۵. ترکیه و نیجریه
- در این کشورها تورم و کاهش ارزش پول ملی باعث افزایش استفاده مردم از بیتکوین بهعنوان ذخیره ارزش و ابزار مبادله شده است.
🔑 نتیجه بخش پنجم:
نمونههای واقعی نشان میدهند که بیتکوین بهویژه در کشورهایی که با تحریم، تورم یا وابستگی شدید به دلار روبهرو هستند، بهعنوان یک جایگزین کاربردی مطرح شده است. با این حال، تجربه السالوادور نشان داد که پذیرش رسمی بیتکوین چالشهای بزرگی نیز به همراه دارد.
بخش ششم: نقش بیتکوین در کاهش تحریمها و محدودیتهای مالی
یکی از بزرگترین ابزارهای ایالات متحده برای حفظ سلطه اقتصادی خود، استفاده از تحریمهای مالی است. این تحریمها معمولاً از طریق کنترل دلار و سیستم بانکی جهانی (مانند سوئیفت) اعمال میشوند. کشورهایی که به دلار وابستهاند، در برابر این تحریمها آسیبپذیر هستند. در این میان، بیتکوین میتواند نقش یک راه فرار از محدودیتهای دلاری را ایفا کند.
📌 ۱. بینیازی از بانکها و واسطهها
- تراکنشهای بیتکوین بهطور مستقیم بین طرفین انجام میشود و نیازی به بانکهای آمریکایی یا سوئیفت ندارد.
- این ویژگی به کشورهایی مانند ایران و روسیه اجازه میدهد تجارت خود را بدون نگرانی از تحریمهای بانکی ادامه دهند.
📌 ۲. مقاومت در برابر مسدودسازی
- آمریکا میتواند حسابهای دلاری کشورها را بلوکه کند، اما در شبکه بیتکوین امکان مسدودسازی تراکنشها وجود ندارد.
- این خاصیت Censorship Resistance بیتکوین، آن را به ابزاری برای دور زدن تحریمها تبدیل کرده است.
📌 ۳. استفاده در واردات کالاهای استراتژیک
- گزارشها نشان میدهد ایران بخشی از واردات خود (مانند تجهیزات صنعتی) را از طریق پرداختهای بیتکوینی انجام داده است.
- این امر نشان میدهد بیتکوین میتواند در شرایط تحریم جایگزین دلار شود.
📌 ۴. محدودیتها و ریسکها
- شفافیت تراکنشها در بلاکچین میتواند ردیابی برخی پرداختها را آسانتر کند.
- نوسانات بیتکوین نیز برای معاملات بزرگ ریسک ایجاد میکند.
- به همین دلیل کشورها معمولاً ترکیبی از بیتکوین و استیبلکوینها (مانند تتر) را برای دور زدن تحریمها استفاده میکنند.
🔑 نتیجه بخش ششم:
بیتکوین با حذف واسطههای بانکی و مقاومت در برابر تحریمها، ابزاری جذاب برای کشورهایی است که به دنبال کاهش سلطه دلار و رهایی از محدودیتهای مالی آمریکا هستند.
بخش هفتم: مقایسه بیتکوین با ارزهای دیجیتال ملی و یوان دیجیتال
در حالی که بیتکوین بهطور طبیعی بهعنوان یک دارایی غیرمتمرکز مطرح است، بسیاری از کشورها در حال توسعه ارزهای دیجیتال ملی (CBDC) هستند. چین نیز با معرفی یوان دیجیتال تلاش میکند جایگاه دلار را به چالش بکشد. اما بیتکوین و ارزهای دیجیتال ملی تفاوتهای اساسی دارند.
📌 ۱. ساختار و کنترل
- بیتکوین: غیرمتمرکز، بدون کنترل دولتها.
- CBDC و یوان دیجیتال: متمرکز، تحت کنترل کامل بانک مرکزی.
📌 ۲. شفافیت و حریم خصوصی
- بیتکوین: تراکنشها شفاف و عمومی است اما بدون افشای هویت واقعی افراد.
- CBDC: دولتها میتوانند تمامی تراکنشها را رصد کنند؛ این یعنی شفافیت برای دولت، اما کاهش حریم خصوصی شهروندان.
📌 ۳. مقبولیت بینالمللی
- بیتکوین: جهانی است و مرز نمیشناسد.
- CBDC: بیشتر در داخل کشورها کاربرد دارد و برای تجارت خارجی نیازمند توافقهای دوجانبه است.
📌 ۴. عرضه و سیاست پولی
- بیتکوین: عرضه ثابت و غیرقابل تغییر (۲۱ میلیون واحد).
- CBDC: عرضه نامحدود، مشابه ارزهای سنتی؛ بانک مرکزی هر زمان بخواهد میتواند پول جدید خلق کند.
📌 ۵. جایگزینی دلار
- بیتکوین: میتواند بهعنوان یک دارایی بیطرف و فرامرزی جایگزین دلار شود.
- یوان دیجیتال: هدفش کاهش سلطه دلار است اما همچنان تحت کنترل دولت چین است، بنابراین بسیاری از کشورها به آن اعتماد کامل ندارند.
🔑 نتیجه بخش هفتم:
اگرچه یوان دیجیتال و سایر CBDCها میتوانند جایگاه دلار را در آینده به چالش بکشند، اما بیتکوین بهدلیل استقلال کامل از دولتها و محدودیت عرضه، جذابیت بیشتری برای کشورهایی دارد که به دنبال کاهش واقعی وابستگی به دلار هستند.
بخش هشتم: آینده سیستم پولی جهان؛ بیتکوین در برابر دلار
آینده پول جهان موضوعی است که همواره مورد بحث اقتصاددانان، سیاستمداران و فعالان بازارهای مالی بوده است. پرسش اصلی این است که آیا بیتکوین میتواند جایگزین دلار شود یا دستکم سلطه آن را کاهش دهد؟
📌 ۱. سناریوی حفظ سلطه دلار
- دلار همچنان ستون تجارت جهانی باقی بماند.
- آمریکا با کنترل نظام بانکی و نفوذ سیاسی، جایگاه دلار را تثبیت کند.
- بیتکوین بیشتر در نقش یک دارایی ذخیرهای (مانند طلا) باقی بماند تا یک ارز جایگزین کامل.
📌 ۲. سناریوی گذار به یک نظام چندارزی
- دلار همچنان نقش اصلی را دارد اما دیگر تنها گزینه نیست.
- بیتکوین، یورو، یوان دیجیتال و سایر ارزهای دیجیتال ملی بخشی از تجارت جهانی را به خود اختصاص میدهند.
- این سناریو به واقعیت نزدیکتر است، زیرا شاهد تلاش کشورها برای متنوعسازی ذخایر ارزی هستیم.
📌 ۳. سناریوی سلطه بیتکوین یا رمزارزها
- کشورها بهطور گسترده بیتکوین یا سایر رمزارزهای غیرمتمرکز را برای مبادلات استفاده کنند.
- سلطه دلار بهشدت کاهش یابد.
- این سناریو در کوتاهمدت بعید است، اما در بلندمدت با پیشرفت فناوری و پذیرش جهانی محتملتر خواهد شد.
📌 ۴. نقش استیبلکوینها
- استیبلکوینهایی مانند تتر (USDT) یا USDC که ارزششان به دلار وابسته است، در کوتاهمدت نقشی واسطهای ایفا میکنند.
- ترکیب بیتکوین (بهعنوان دارایی ذخیرهای) و استیبلکوینها (بهعنوان ابزار مبادله) میتواند نقشه پولی آینده باشد.
🔑 نتیجه بخش هشتم:
آینده سیستم پولی جهان احتمالاً چندقطبی خواهد بود. دلار همچنان پرقدرت باقی میماند، اما بیتکوین و سایر رمزارزها به تدریج بخشی از وابستگی کشورها به دلار را کاهش خواهند داد.
بخش نهم: جمعبندی و توصیههای عملی
پس از بررسی نقش بیتکوین در کاهش وابستگی به دلار، حالا میتوان جمعبندی و چند توصیه کلیدی ارائه داد.
📌 جمعبندی
- دلار بهدلیل تاریخی، اقتصادی و سیاسی همچنان ارز غالب جهان است.
- بیتکوین با ویژگیهایی چون غیرمتمرکز بودن، عرضه محدود و مقاومت در برابر سانسور، پتانسیل کاهش وابستگی کشورها به دلار را دارد.
- کشورهایی که تحت فشار تحریمها یا بحرانهای اقتصادی هستند، بیشترین انگیزه را برای استفاده از بیتکوین دارند.
- با این حال، نوسان بالا، محدودیت مقیاسپذیری و مخالفت قدرتهای بزرگ مانع اصلی پذیرش گسترده بیتکوین است.
📌 توصیههای عملی برای کشورها
- تنوعبخشی ذخایر ارزی: کشورها میتوانند بخشی از ذخایر خود را به بیتکوین اختصاص دهند تا در برابر شوکهای دلاری مقاومتر شوند.
- پذیرش تدریجی در تجارت خارجی: بهجای جایگزینی کامل دلار، ابتدا بخشی از معاملات با کشورهای همسو از طریق بیتکوین انجام شود.
- توسعه زیرساختهای بلاکچین داخلی: ایجاد صرافیهای بومی، کیفپولهای ملی و قوانین شفاف برای استفاده از رمزارزها.
- همکاری منطقهای: بلوکهای اقتصادی مانند بریکس میتوانند از بیتکوین یا رمزارزهای مشترک برای کاهش سلطه دلار استفاده کنند.
📌 توصیههای عملی برای سرمایهگذاران
- نگاه بلندمدت به بیتکوین: بیتکوین میتواند نقش طلا را در سبد سرمایهگذاری آینده ایفا کند.
- مدیریت ریسک: به دلیل نوسان بالا، نباید کل سرمایه به بیتکوین اختصاص یابد.
- رصد تحولات قانونی و ژئوپلیتیک: تصمیمات دولتها نقش مهمی در آینده بیتکوین دارند.
🔑 نتیجه نهایی:
بیتکوین هنوز جایگزین کامل دلار نیست، اما بدون شک ابزار مهمی برای کاهش سلطه دلار و افزایش استقلال مالی کشورها خواهد بود. آینده اقتصاد جهانی ترکیبی از ارزهای سنتی و دیجیتال است و کشورهایی که زودتر خود را با این تحول وفق دهند، برنده این بازی خواهند بود.
-
چرا کشورها به دنبال کاهش وابستگی به دلار هستند؟
برای رهایی از سلطه مالی آمریکا و افزایش استقلال اقتصادی.
-
بیتکوین چگونه جایگزین دلار میشود؟
با غیرمتمرکز بودن، عرضه محدود و انتقال بدون واسطه.
-
آیا بیتکوین میتواند کاملاً جایگزین دلار شود؟
توانایی بیاثر کردن تحریمها و استقلال مالی.
-
بزرگترین مانع چیست؟
نوسان شدید قیمت و مخالفت قدرتهای بزرگ.
-
کدام کشورها بیتکوین را پذیرفتهاند؟
السالوادور، ونزوئلا، ایران، روسیه و برخی کشورهای آفریقایی.
-
تفاوت بیتکوین با یوان دیجیتال چیست؟
بیتکوین مستقل از دولتهاست، یوان دیجیتال تحت کنترل دولت چین.
-
آیا بیتکوین تحریمها را بیاثر میکند؟
بله تا حدی، ولی ریسک شفافیت بلاکچین و نوسانات وجود دارد.
-
نقش استیبلکوینها چیست؟
استیبلکوینها ابزار مبادلهاند؛ بیتکوین بیشتر ذخیره ارزش است.
-
آینده نظام پولی جهان چه خواهد بود؟
احتمالاً چندقطبی؛ ترکیبی از دلار، بیتکوین و ارزهای دیجیتال ملی.
